Người Mường: Xuất xứ và Tổ chức xã hội
Người Mường, còn được gọi là Mol, Mon, Moan, hoặc Mual, thuộc nhóm địa phương Ao Tá (Âu Tá) và Mọi Bi. Dân số của người Mường theo số liệu từ Điều tra 53 dân tộc thiểu số vào ngày 1 tháng 4 năm 2019 là 1.452.095 người [^1^].
Ngôn ngữ tiếng nói của người Mường thuộc nhóm ngôn ngữ Việt – Mường, một ngữ hệ Nam Á. Người Mường có nguồn gốc chung với người Việt, sinh sống lâu đời ở các vùng Hoà Bình, Thanh Hóa, Phú Thọ [^2^].
Người Mường sống tập trung vào làng xóm ở chân núi, sườn đồi, gần nơi đất thoải gần sông suối, chủ yếu ở các tỉnh Hoà Bình, Thanh Hoá, Phú Thọ. Mỗi làng thường có khoảng vài chục nhà, nơi mỗi gia đình có khuôn viên với những hàng cây cau, cây mít nổi bật. Gia đình Mường sống trong nhà sàn, với kiểu nhà bốn mái. Phần trên của nhà là nơi người dân ở, phần dưới là nơi để gia súc, gia cầm, và các công cụ sản xuất khác [^3^].
Hoạt động sản xuất
Người Mường chủ yếu làm nông nghiệp ruộng nước và cây lúa là cây lương thực chính. Công cụ làm đất phổ biến là cày chìa vôi hoặc bừa đơn, nhỏ có răng làm bằng gỗ hoặc tre. Sau thu hoạch, lúa được hái gặt và bó lại thành cum, sau đó phơi khô trên gác. Khi cần sử dụng, người Mường lấy từng cum để xay thành hạt. Trong canh tác ruộng nước, người Mường có nhiều kinh nghiệm làm thuỷ lợi nhỏ [^4^].
Ngoài nông nghiệp, người Mường cũng làm nương rẫy, chăn nuôi gia đình, săn bắn, đánh cá, hái lượm và sản xuất thủ công nghiệp như dệt vải, đan lát [^5^].
Văn hóa và Phong tục
Phụ nữ Mường thường mặc bộ y phục truyền thống thanh lịch và kín đáo, gồm khăn trắng hình chữ nhật, áo ngắn và váy dài đến mắt cá chân, yếm. Trang sức thường là các loại dây đeo bằng bạc, có gắn hộp trầu hình quả đào, móng vuốt hổi, gấu… [^6^].
Người Mường có nhiều trò chơi gần gũi và phổ biến với mọi đối tượng. Có những trò chơi tổ chức chu đáo như thi bắn nỏ, đánh đu, ném còn. Trò chơi dành cho lứa tuổi thiếu niên nhi đồng được tổ chức linh hoạt ở mọi nơi, như trò đánh cá cắt, trò cò le, trò đánh chó hoặc buôn chó, trò đánh mảng, trò chăm chỉ, chằm chăn[^24^].
Người Mường có nhiều truyền thống văn hóa đặc sắc như hát Xéc bùa, thường, bọ mẹng và ví đúm. Đặc biệt, trong đám tang, người Mường có lễ ca, là những áng mo, bài khấn do thầy mo đọc và hát [^26^].
Dnulib.edu.vn
Để tìm hiểu thêm về người Mường, hãy truy cập Dnulib, một trang web cung cấp các tài liệu về văn hóa và lịch sử của người Mường.
[^1^]: Số liệu Điều tra 53 dân tộc thiểu số, 01/4/2019.[^2^]: Mol (hoặc Mon, Moan, Mual) – Ao Tá (Âu Tá), Mọi Bi.
[^3^]: Hoà Bình, Thanh Hoá, Phú Thọ.
[^4^]: Nông nghiệp ruộng nước, đồ trang sức bằng bạc, dệt vải, đan lát, cây lúa, cày chìa vôi, chuồng gia súc, gia cầm.
[^5^]: Xôi đồ, cơm tẻ đồ, rau, cá đồ, rượu cần.
[^6^]: Khăn trắng, áo ngắn, váy dài, yếm, dây đeo bằng bạc, hộp trầu hình quả đào, móng vuốt hổi, gấu.
[^24^]: Thi bắn nỏ, đánh đu, ném còn, trò đánh cá cắt, trò cò le, trò đánh chó hoặc buôn chó, trò đánh mảng, trò chăm chỉ, chằm chăn.
[^26^]: Hát Xéc bùa, Thường, bọ mẹng, ví đúm.
