Melanin là một thành phần quan trọng của làn da giúp bảo vệ da. Tuy nhiên, mật độ melanin quá cao trong da có thể gây thâm, nám và sạm da. Vậy melanin là gì? Ít melanin có công dụng gì và cơ chế hình thành như thế nào? Hãy cùng tìm hiểu qua bài viết dưới đây.
1. Sắc tố Melanin là gì?
Melanin là sắc tố tự nhiên trong da quy định màu tóc, da và mắt của con người và động vật. Tế bào melanocytes là nguồn gốc sản xuất melanin, và chúng hiện diện rải rác trên da mỗi người. Melanin thường nằm ở lớp dưới cùng của da. Mức độ melanin tự nhiên phụ thuộc vào yếu tố di truyền, nhưng cũng có một số yếu tố ngoại lai có thể ảnh hưởng đến quá trình sản xuất melanin trong cơ thể, bao gồm:
- Tiếp xúc với tia cực tím (tia UV)
- Viêm nhiễm
- Thay đổi nội tiết tố như estrogen
- Tuổi tác
- Rối loạn sắc tố da
Sắc tố melanin được chia thành 3 loại:
- Eumelanin: Tạo ra màu sắc đậm trên tóc, mắt và da. Có 2 loại eumelanin là nâu và đen. Nếu tóc có màu nâu, điều đó do eumelanin nâu quy định và ngược lại. Tóc vàng có một lượng nhỏ eumelanin và không có eumelanin đen.
- Pheomelanin: Tạo ra màu hồng trên các bộ phận như môi và núm vú. Tóc màu đỏ có pheomelanin và eumelanin. Tóc màu vàng dâu tây khi có cả pheomelanin và eumelanin màu nâu.
- Neuromelanin: Kiểm soát màu sắc của tế bào thần kinh và được tìm thấy trong não.
2. Tác dụng của melanin đối với sức khỏe
Ngoài việc tạo màu sắc cho da, mắt và tóc, melanin còn có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ khỏi tác động của ánh nắng mặt trời. Đặc biệt, melanin có các tác dụng sau:
>>> Chống lại tia UV
Melanin giúp bảo vệ tế bào da khỏi tác động của tia cực tím (UVA, UVB, UVC) và ánh sáng xanh. Cơ chế bảo vệ là hấp thụ các tia cực tím trước khi chúng làm hỏng DNA trong tế bào da.
>>> Chống oxy hóa trước tác động của tia UV
Melanin cũng có vai trò chống oxi hóa khi da tiếp xúc với tia cực tím mạnh. Nó giúp loại bỏ các tác nhân oxi hóa được tạo ra bởi tác động của tia cực tím. Nếu không có sự can thiệp từ các chất chống oxi hóa, các tác nhân oxi hóa này có thể gây tổn thương cho tế bào.
>>> Bảo vệ gan, ruột và hệ thống miễn dịch
Một số nhà nghiên cứu cho rằng melanin còn có tác dụng bảo vệ gan, ruột và hệ thống miễn dịch. Tuy nhiên, chỉ có ít nghiên cứu về lợi ích tiềm năng này, nên tác dụng chính là bảo vệ khỏi tác động của tia cực tím.
Ngoài các tác dụng trên, melanin cũng có thể gây ra các vấn đề như thâm, nám, tàn nhang và da tối màu. Nguyên nhân là khi gặp các tác nhân như tia cực tím, cơ thể tăng tổng hợp melanin để bảo vệ khỏi tác động này. Trong trường hợp bất thường, mật độ melanin dưới da tăng gây ra thâm, nám và tàn nhang.
3. Các rối loạn liên quan đến sắc tố melanin
Quá nhiều hoặc quá ít melanin có thể gây ra một số vấn đề như:
3.1. Bệnh bạch biến
Bạch biến là một dạng rối loạn sắc tố do cơ thể không sản xuất đủ melanin. Điều này khiến cho da, tóc và màu mắt trở nên nhạt hơn bình thường. Có nhiều nguyên nhân gây bạch biến như các yếu tố di truyền, tự miễn, thần kinh và nhiều hơn nữa. Vị trí thường bị mất sắc tố là những vùng da thường tiếp xúc với ánh nắng mặt trời như bàn tay, bàn chân, mặt, môi, cánh tay và ngực.
3.2. Bệnh bạch tạng
Bạch tạng là một dạng di truyền hiếm gặp do cơ thể không sản xuất đủ melanin hoặc không đủ tế bào hắc tố. Bạn có thể nhận biết bệnh bằng làn da hồng và tóc màu trắng, cùng với nhiều tàn nhang trên mặt. Màu mắt ở người bị bạch tạng thường là xanh hoặc nâu. Người bị bạch tạng cũng có thể gặp vấn đề về thị lực và khó khăn trong việc vận động và điều hòa cơ thể.
3.3. Nám da do rối loạn sắc tố melanin
Nám da là tình trạng da xuất hiện các mảng sậm màu so với phần còn lại của cơ thể. Nguyên nhân có thể do thay đổi hormone như hormone nội tiết estrogen, dùng thuốc tránh thai hoặc tiếp xúc với ánh nắng mặt trời. Khi nồng độ estrogen thay đổi, tế bào melanin được kích thích để sản xuất nhiều hơn, và điều này dẫn đến da trở nên sạm nám. Có nhiều phụ nữ gặp tình trạng này sau khi sinh hoặc khi mang thai. Ánh sáng mặt trời cũng kích thích tổng hợp melanin để bảo vệ DNA khỏi tác động của tia cực tím. Khi không tiếp xúc với tia cực tím nữa, lượng melanin dư thừa sẽ gây ra các vết thâm nám và rám nắng.
3.4. Bệnh Parkinson
Bệnh Parkinson là một dạng thoái hóa thần kinh có những biểu hiện như khó khăn trong tư thế và dáng đi. Các tế bào não ở khu vực chất đen bị chết, và hàm lượng chất dẫn truyền thần kinh dopamine ở người bệnh Parkinson thấp, khó khăn trong việc truyền tín hiệu giữa các sợi thần kinh trong não. Điều này gây ra khó khăn trong việc cử động và phối hợp động tác cơ thể.
3.5. Mất thính lực
Một số nghiên cứu chỉ ra sự liên quan giữa melanin và mất thính lực. Tuy nhiên, số liệu về điều này còn hạn chế và chưa được nghiên cứu sâu.
3.6. Mất sắc tố sau tổn thương da
Đôi khi, sau các tổn thương như vết xước, phồng rộp, bỏng hoặc nhiễm trùng, da không thể tái tạo sắc tố ở vị trí đó. Sự thay đổi này có thể nhìn thấy bằng mắt thường khi vết thương lành dần để lại các vết thâm khó mờ. Điều trị cần phụ thuộc vào mức độ tổn thương, có thể sử dụng che khuyết điểm hoặc mặc áo dài để che giấu.
4. Rối loạn sắc tố melanin có nguy hiểm không?
Tùy thuộc vào từng trường hợp rối loạn sắc tố mà có thể xem xét hiệu quả. Trường hợp nhẹ, có thể điều trị bằng thuốc uống, kem trị nám hoặc bổ sung thực phẩm giảm thâm nám. Các trường hợp nghiêm trọng như bạch biến và bạch tạng cần can thiệp bằng thuốc nhuộm da, chiếu tia UV hoặc phẫu thuật. Đối với các vấn đề như nám da, có các phương pháp tự nhiên như cân bằng nội tiết tố, sử dụng kem trị tăng sắc tố da, và uống nước giảm sắc tố melanin. Thoa kem chống nắng và mặc áo dài cũng giúp giảm tác động của ánh nắng mặt trời.
5. Cách cải thiện sắc tố melanin
Đối với trường hợp ít melanin gây ra bạch biến hoặc bạch tạng, hiện chưa có nhiều phương pháp điều trị. Có thể sử dụng thuốc nhuộm, thuốc melanin, thuốc chứa corticosteroid hoặc liệu pháp ánh sáng để kiểm soát bệnh. Đối với trường hợp tăng melanin, có thể cải thiện bằng cách:
>>> Cân bằng nội tiết tố
Nếu rối loạn nội tiết tố gây ra nám sạm da, bạn cần điều chỉnh và cân bằng nồng độ nội tiết tố trong cơ thể. Có nhiều cách để cân bằng nội tiết tố như bổ sung estrogen thực vật, tăng cường thực phẩm chứa estrogen, bổ sung các vitamin nhóm B, điều chỉnh chế độ ăn uống và kiểm soát căng thẳng.
>>> Kem, thuốc trị tăng sắc tố da
Hiện nay có nhiều loại kem và thuốc trị nám, tàn nhang trên thị trường. Các loại kem trị nám thường ức chế enzyme tyrosinase – enzyme quan trọng trong quá trình tạo sắc tố melanin. Có nhiều hợp chất như hydroquinone, mequinol, alpha arbutin, kojic acid, reitinoids, steroid, glycolic acid (AHA), acid azelaic, vitamin E, vitamin C và niacinamide có tác dụng ức chế enzyme này.
>>> Nước uống giảm sắc tố melanin
Có rất nhiều loại nước uống từ hoa quả giàu vitamin C có tác dụng làm đều màu da và giảm tình trạng thâm nám, tàn nhang. Một số loại nước uống như nước chanh, trà xanh, nước ép dưa chuột, nước ép cà chua, nước ép cam, sinh tố dâu tây và sinh tố bơ có thể giúp giảm melanin.
>>> Thoa kem chống nắng thường xuyên
Thoa kem chống nắng có chỉ số chống nắng SPF 50+ là một cách hiệu quả để ngăn chặn tác động của tia cực tím. Kem chống nắng giúp bảo vệ da và giảm hoạt động của sắc tố melanin. Nên thoa kem trước khi ra ngoài 20 phút và thoa lại sau 2 tiếng. Ngoài ra, nên mặc áo dài và đội mũ chống nắng khi ra ngoài trời.
6. Lời khuyên từ chuyên gia
Theo Ths.Bs Nguyễn Thị Hằng, nguyên Phó Giám đốc Bệnh viện Tuệ Tĩnh, melanin đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe da và quyết định màu tóc, da và mắt của chúng ta. Khi gặp các vấn đề về rối loạn sắc tố, cần thăm khám và điều trị theo hướng dẫn y tế.
Trên đây là một số thông tin về sắc tố melanin. Nếu có thắc mắc, vui lòng liên hệ hotline 0343446699 để được tư vấn giải đáp.
