Sociopath là gì?
Sociopath là một thuật ngữ chỉ những người mắc chứng rối loạn nhân cách chống đối xã hội (ASPD). Đây là một loại rối loạn nhân cách có hành vi thao túng người khác, thiếu sự đồng cảm và tâm lí cơ bản của con người. Khác với những căn bệnh khác như tự kỷ, rối loạn nhân cách chống đối xã hội không gây ra thiếu đồng cảm. Để chẩn đoán chính xác một người có mắc bệnh sociopath hay không, cần phải thông qua quá trình chẩn đoán phức tạp liên quan đến yếu tố sinh học và môi trường. Cần lưu ý rằng thuật ngữ “sociopath” thường mang ý nghĩa tiêu cực và không nên đánh đồng ai đó với căn bệnh này trừ khi có nhận định rõ ràng. Để được chẩn đoán, người đó phải từ 18 tuổi trở lên và có lịch sử hành hung hoặc phạm tội lừa đảo.
Dấu hiệu nhận biết rối loạn nhân cách chống đối xã hội
Thiếu sự đồng cảm
Một trong những dấu hiệu đầu tiên của sociopath là sự thiếu đồng cảm và thiếu cảm giác tội lỗi khi làm những điều xấu. Họ không tưởng tượng được sự tội lỗi và không cảm thấy áy náy với những hành động của mình. Điều này khiến cho họ có xu hướng làm bất cứ điều gì mà họ muốn, bất kể việc đó có tồi tệ đến đâu.
Gặp khó khăn trong các mối quan hệ
Sociopath thường gặp khó khăn trong việc xây dựng mối quan hệ cảm xúc với người khác, dẫn đến sự bất ổn trong các mối quan hệ của họ. Thay vì tìm kiếm mối kết nối với những người xung quanh trong cuộc sống, họ hiểu rằng tương tác với người khác có thể được tận dụng cho lợi ích cá nhân bằng cách lừa dối và đe dọa.
Họ thường không trung thực và có xu hướng dối trá. Việc lừa dối người khác không gây cảm giác tội lỗi cho họ. Hơn nữa, họ cũng thường nói dối để đạt được lợi ích cá nhân.
Sociopath có xu hướng hung hăng và bạo lực
Bên cạnh hành vi bạo lực về hình thức hành động, sociopath cũng thể hiện sự sử dụng bạo lực qua lời nói. Dù dưới hình thức nào, người mắc sociopath đều có xu hướng không quan tâm đến cảm xúc của người khác và xem hành vi của người khác là sự xúc phạm. Họ thường tìm cách trả thù trong mọi tình huống.
Vô trách nhiệm
Một biểu hiện phổ biến khác là sự thiếu trách nhiệm với xã hội và bản thân. Ví dụ, không chăm sóc con cái, không chấp hành các quy tắc xã hội như đóng tiền điện, nước.
Có những hành vi nguy hiểm
Cùng với sự thiếu trách nhiệm, bạo lực và sự thỏa mãn ngay lập tức, sociopath cũng có xu hướng thực hiện những hành vi nguy hiểm. Họ không quan tâm đến sự an toàn của mọi người hoặc bản thân.
Khác biệt giữa một sociopath và psychopath là gì?
Cả hai căn bệnh sociopath và psychopath đều thuộc loại rối loạn nhân cách chống đối xã hội (ASPD) theo tài liệu chẩn đoán và thống kê của Hội tâm thần Mỹ năm 2013. Mặc dù có những điểm tương đồng, nhưng cả hai căn bệnh này vẫn có những khác biệt nhất định.
Theo góc độ tội phạm học, sociopath có xu hướng thực hiện những hành vi đối phó phạm tội một cách bất ngờ, không lên kế hoạch từ trước. Khác với sociopath, psychopath không thể thiết lập mối quan hệ gắn bó tình cảm hay cảm thấy thấu hiểu ai.
Psychopath có khả năng che giấu sự nghi ngờ từ người khác nhờ khả năng ngụy trang xuất sắc. Họ thường thao túng người khác bằng cách bắt chước cảm xúc và hành vi của mọi người để đạt được lòng tin. Xét về góc độ tội phạm, psychopath thường lên kế hoạch chi tiết và có học thức cao trong xã hội.
Một điểm khác biệt là nguyên nhân hình thành hai loại bệnh này. Psychopath được cho là kết quả của yếu tố di truyền, trong khi sociopath là kết quả của yếu tố xã hội và môi trường. Psychopath hình thành do thiếu sót về mặt sinh lí và hoạt động não bộ, trong khi sociopath được cho là có nguồn gốc từ vết thương và bạo lực tinh thần.
Chẩn đoán bệnh sociopath
Để được chẩn đoán mắc bệnh sociopath, người đó phải từ 18 tuổi trở lên, vì trong độ tuổi dạy thì nhân cách có thể thay đổi. Các vấn đề hành vi nghiêm trọng và thường xuyên trong thời gian dài bao gồm:
- Sự xâm hại đối với con người và động vật
- Phá hủy tài sản
- Gian lận
- Trộm cắp
- Vi phạm nghiêm trọng các quy tắc đạo đức xã hội
- Bốc đồng, không có ý định hành động trước
Biểu hiện của sociopath phải xuất hiện độc lập, không kèm theo tâm thần phân liệt hoặc các rối loạn cảm xúc kép.
Nguyên nhân gây bệnh sociopath là gì?
Nguyên nhân của sociopath không được biết chính xác, nhưng có một số giả thuyết. Yếu tố di truyền có thể làm cho một người dễ mắc rối loạn nhân cách chống đối xã hội. Các tình huống trong cuộc sống cũng có thể kích hoạt việc phát triển của bệnh. Thay đổi trong hoạt động não có thể dẫn đến tình trạng nặng hơn.
Biện pháp điều trị cho người bệnh
Điều trị rối loạn nhân cách chống đối xã hội là một quá trình phức tạp và cần áp dụng các phương pháp tâm lý trong thời gian dài. Các chuyên gia tâm lý sẽ sử dụng các phương pháp trị liệu khác nhau dựa trên tình trạng của người bệnh. Các phương pháp trị liệu như nhận thức hành vi có thể giúp khám phá suy nghĩ và hành vi tiêu cực, và tác động để thay đổi thành hành vi tích cực hơn.
Phương pháp trị liệu tâm động có thể cải thiện nhận thức về ý thức, ý nghĩa biểu hiện bệnh và tiềm thức. Điều này có thể giúp bệnh nhân thay đổi hành vi.
Cách đối phó với người mắc bệnh sociopath
Nếu bạn gặp người mắc bệnh sociopath, điều quan trọng là phải biết cách xử lý tình huống và bảo vệ bản thân. Dưới đây là các cách đối phó mà bạn có thể cân nhắc:
Hãy cẩn thận với những gì bạn nói
Người mắc bệnh sociopath có khả năng thao túng thông tin trong cuộc trò chuyện và lợi dụng nó để kiểm soát tình hình cho lợi ích riêng. Tránh thảo luận về các mối quan hệ cá nhân, tài chính hoặc bất kỳ chủ đề nào liên quan đến thông tin cá nhân. Họ thường là những kẻ thao túng giỏi. Họ sử dụng thao tác để kiểm soát cảm xúc và gây ra sự nghi ngờ hoặc rắc rối cho người khác.
Tránh đối đầu nếu có thể
Vì họ không bị ảnh hưởng bởi lương tâm, một số người sociopath có thể trở nên nguy hiểm và liều lĩnh. Sự thiếu lương tâm này có thể dẫn đến hành vi bạo lực khi họ cảm thấy bị đe dọa. Mặc dù bạn có thể cảm thấy bực tức, nhưng tốt nhất là tránh đối đầu bất cứ khi nào có thể.
Cảnh giác
Nếu bạn cảm thấy không thoải mái trong một tình huống, hãy tìm một nơi an toàn. Nếu bạn cảm thấy đang ở trong tình huống nguy hiểm, hãy gọi cảnh sát ngay lập tức. Đừng cố tự làm sạch tình huống, vì điều đó có thể gây ra hậu quả lớn.
Dấu hiệu bệnh ở trẻ em
Nhiều hành vi sociopath phổ biến ở trẻ nhỏ, nhưng trong độ tuổi này, trẻ đang học cách vượt qua các ranh giới xã hội. Do đó, trẻ em thường không được chẩn đoán mắc bệnh sociopath. Thay vào đó, các bác sĩ sử dụng thuật ngữ rối loạn ứng xử để chỉ những trẻ thường xuyên có hành vi chống đối xã hội. Mặc dù nhiều hành vi này là bình thường ở một số trẻ, nhưng tốt nhất là tìm kiếm chẩn đoán chính thức càng sớm càng tốt.
Vi phạm quy tắc
Việc kiểm tra giới hạn trước khi hiểu hậu quả là điều bình thường đối với trẻ em. Họ có thể thực hiện điều này bằng cách chạy trốn khỏi nhà, trốn học, không về nhà đúng giờ. Tuy nhiên, hầu hết trẻ em sẽ dừng lại khi nhận ra rằng sẽ gặp rắc rối. Trẻ mắc rối loạn ứng xử thường tiếp tục vi phạm các quy tắc mặc dù đã hiểu rõ hậu quả. Khi trẻ lớn hơn, hành vi vi phạm quy tắc có thể liên quan đến các hành vi cực đoan hơn, chẳng hạn như sử dụng ma túy hoặc trộm cắp.
Sự phá hủy
Trẻ mắc rối loạn ứng xử thường thể hiện hành vi phá hoại nhất quán, có thể là cực đoan. Hành vi này bao gồm phá hoại tài sản công cộng, đột nhập vào nhà người khác, và trộm cắp tài sản.
Sự lừa dối
Trong khi hầu hết trẻ em cố gắng tìm cách khác nhau để có được những thứ mình muốn, trẻ mắc rối loạn ứng xử thường nói dối hoặc ăn cắp của người khác.
Sociopath là gì? Việc nhận biết những dấu hiệu rối loạn hành vi từ thời thơ ấu được xem là quan trọng trong việc dự phòng trước việc phát triển rối loạn hành vi ở tuổi trưởng thành như căn bệnh sociopath. Do đó, phụ huynh, giáo viên và bác sĩ nên nhận ra những dấu hiệu này và tiến hành can thiệp kịp thời.
