Ý thức là gì? Nguồn gốc và bản chất của ý thức? Lấy ví dụ?

0
32
Rate this post

Khi quá trình phát triển xã hội ngày càng tăng, ta không thể không nhận thấy sự ảnh hưởng của ý thức con người đến cảm nhận và thay đổi của sự vật. Các trạng thái của ý thức được liên kết với trạng thái kinh nghiệm để tạo thành một cấu trúc hiển thị trong nhận thức, phản ánh qua cấu trúc kinh nghiệm. Vậy ý thức thực sự là gì? Nguồn gốc và bản chất của ý thức? Chúng ta hãy cùng tìm hiểu.

Ý thức là gì?

Theo tâm lý học, ý thức được định nghĩa là hình thức cao nhất của tâm lý chỉ có ở con người. Ý thức, theo định nghĩa triết học Mác-Lenin, là một phạm trù tồn tại song song với phạm trù vật chất.

Ý thức là một trạng thái nhận thức về một cái gì đó. Cụ thể hơn, đó là khả năng biết và nhận thức trực tiếp, cảm nhận hoặc nhận thức các sự kiện. Một định nghĩa khác mô tả ý thức là trạng thái mà chủ thể nhận thức một số thông tin khi thông tin đó có sẵn để thực hiện một loạt hành động.

Ý thức được xác định là một khái niệm tương đối. Nó có thể tập trung vào trạng thái bên trong, chẳng hạn như cảm giác nội tạng, hoặc tập trung vào các sự kiện bên ngoài thông qua nhận thức cảm tính. Nó tương tự như cảm nhận, là quá trình phân biệt với quan sát và nhận thức (bao gồm quá trình làm quen với các mục mà chúng ta nhận thức). Ý thức hoặc “cảm nhận” có thể được mô tả là một hiện tượng xảy ra khi não được kích hoạt theo cách cụ thể, ví dụ như khi sóng ánh sáng kích thích võng mạc và chúng ta nhìn thấy màu đỏ. Sự hình thành khái niệm này được đặt ra trong bối cảnh khó khăn của việc phát triển một định nghĩa phân tích về nhận thức hoặc cảm nhận ý thức.

Ý thức cũng có thể được kết hợp với ý thức về kinh nghiệm, nghĩa là khái niệm này biểu thị một trạng thái cảm giác hoặc trực giác đi kèm với kinh nghiệm hiện tượng. Nó được gọi là ý thức về kinh nghiệm. Ý thức phải trải qua các cấp độ thay đổi liên tục.

Nguồn gốc của ý thức

Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng, ý thức có nguồn gốc từ tự nhiên và xã hội, và nó được thể hiện với nội dung cụ thể.

– Nguồn gốc tự nhiên của ý thức:
Bộ óc và hoạt động của nó, cùng với mối quan hệ giữa thế giới khách quan và con người, được coi là yếu tố tự nhiên, là nguồn gốc tự nhiên của ý thức. Sự hình thành ý thức trong con người đối với thế giới khách quan là kết quả của sự tác động của thế giới khách quan lên bộ óc con người, tạo ra khả năng phản ánh ý thức. Do đó, phản ánh về thế giới khách quan từ con người có thể được coi là ý thức.

Phản ánh có thể hiểu là quá trình tái tạo đặc điểm vật chất này bởi một dạng vật chất khác khi hai dạng vật chất tác động qua lại với nhau. Phản ánh sinh học, phản ánh tâm lý, phản ánh vật lý hóa học, phản ánh năng động sáng tạo được coi là các dạng phản ánh và phản ánh là một thuộc tính chung của tất cả các dạng vật chất.

Một hình thức cơ bản và đặc trưng của vật chất vô sinh là phản ánh về hóa học và vật lý. Khi có sự tác động qua lại giữa các dạng vật chất vô sinh, có sự thay đổi về lý, hóa và cơ, sẽ tạo ra phản ánh về hóa học và vật lý. Hình thức phản ánh chỉ mang tính thụ động của vật nhận tác động mà chưa có hành động chủ quan.

Phản ánh tâm lý được coi là phản ánh đặc trưng của động vật đã phát triển đến mức có hệ thần kinh trung ương. Phản ánh này thể hiện qua cơ chế phản xạ có điều kiện phản ứng với tác động của môi trường sống.

Hình thức phản ánh động và sáng tạo của con người chính là ý thức.

Hình thức phản ánh cao hơn và đặc trưng của giới tự nhiên hữu sinh là phản ánh sinh học. Quá trình phát triển của giới tự nhiên hữu sinh được thể hiện qua tính kích thích, phản xạ và cảm ứng.

– Nguồn gốc xã hội của ý thức:
Nguồn gốc xã hội của ý thức bao gồm những yếu tố cơ bản như lao động và ngôn ngữ, chúng tạo thành nguồn gốc xã hội của ý thức một cách trực tiếp.

Lao động là quá trình con người sử dụng công cụ tác động lên thế giới tự nhiên để thay đổi nó phù hợp với nhu cầu của con người. Ngôn ngữ, với vai trò của nó trong việc thể hiện và lưu giữ nội dung ý thức, là một hình thức vật chất nhân tạo của ý thức.

Bản chất của ý thức

Ý thức, một cách đơn giản nhất, là nhận thức về sự tồn tại bên trong và bên ngoài. Mặc dù đã có hàng thiên niên kỷ của các triết gia và nhà khoa học phân tích, định nghĩa, giải thích và tranh luận về ý thức, nó vẫn còn là một khía cạnh gây tranh cãi và khó hiểu, là “khía cạnh quen thuộc nhất và bí ẩn nhất trong cuộc sống của chúng ta”. Có lẽ khái niệm duy nhất được đồng thuận rộng rãi về chủ đề này là ý thức tồn tại.

Các quan điểm khác nhau về ý thức đòi hỏi sự nghiên cứu và giải thích. Đôi khi, ý thức đồng nghĩa với tâm trí, và đôi khi là một khía cạnh của tâm trí. Trước đây, nó được coi là “cuộc sống bên trong” của một người, thế giới tư tưởng, tưởng tượng và hành động cá nhân. Ngày nay, nó thường bao gồm bất kỳ hình thức nhận thức, trải nghiệm, cảm giác hoặc ý thức nào.

Ý thức có thể là nhận thức, nhận thức về nhận thức hoặc nhận thức về bản thân, liên tục thay đổi hoặc không. Có thể có các cấp độ hoặc trật tự ý thức khác nhau, hoặc các loại ý thức khác nhau, hoặc chỉ một loại ý thức với các đặc điểm khác nhau. Câu hỏi có ý thức chỉ riêng con người, tất cả các loài động vật, hay thậm chí toàn bộ vũ trụ. Phạm vi nghiên cứu, quan niệm và suy đoán khác nhau đã tạo ra nghi ngờ về câu hỏi này.

Bản chất của ý thức đã nhận được nhiều ý kiến và quan điểm khác nhau và vẫn chưa có sự thống nhất về bản chất của ý thức. Theo triết học duy tâm quan niệm, “Ý thức là một thực thể độc lập, là sự tồn tại duy nhất, từ đó cường điệu tính năng động của ý thức đến mức coi ý thức sinh ra vật chất chứ không phải là sự phản ánh của vật chất”.

Theo các triết gia duy vật, chúng ta thừa nhận sự tồn tại khách quan của vật chất và ý thức là sự phản ánh của sự vật đó. Chủ nghĩa duy vật biện chứng dựa trên lý thuyết phản ánh: “Ý thức là sự phản ánh năng động của hiện thực khách quan vào bộ óc con người, ý thức là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan”.

Do đó, để hiểu về bản chất của ý thức, chúng ta cần dựa trên những yếu tố sau:

  • Vật chất và ý thức được thừa nhận, nhưng chúng có sự khác biệt đối lập. Vật chất là cái được phản ánh, trong khi ý thức là sự phản ánh, là cái phản ánh. Ý thức là hiện thực chủ quan, là hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan. Trong khi đó, vật chất tồn tại khách quan, ở ngoài và độc lập với ý thức.

  • Hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan chính là ý thức.

  • Ý thức là một hiện tượng xã hội.

Lấy ví dụ về ý thức

Ý thức đã hình thành trong quá trình con người lao động. Ví dụ, khi con người tham gia vào quá trình lao động sản xuất, con người đã ý thức về việc tăng năng suất lao động bằng cách sử dụng máy móc để thực hiện công việc một cách hiệu quả.

Ví dụ khác là ý thức về bản thân, ý thức về tâm hồn hoặc nhận thức về tỉnh thức dễ dàng khám phá bằng cách “nhìn vào bên trong”. Ý thức có thể là một “dòng” ẩn dụ, một trạng thái tâm trí hoặc sự kiện tinh thần của não, có tính chất chủ quan và phản ánh tính chủ quan. Có những “cái gì đó giống như” để “có” hoặc “là” ý thức. Nó cũng có thể được xem như là “nhà hát bên trong” hoặc hệ thống kiểm soát điều hành của tâm trí.

Đây là đoạn mở đầu đã chỉnh sửa và viết bởi dnulib.edu.vn.